Kiedy powstaje rozdzielność majątkowa?

Rozdzielność majątkowa co do zasady  może powstać na trzy różne sposoby.

Generalnie rozdzielność majątkową dość szybko możemy uzyskać poprzez podpisanie aktu notarialnego w kancelarii notarialnej. Wówczas mamy do czynienia z zawarciem umowy majątkowej małżeńskiej, na mocy której małżonkowie ustanawiają miedzy sobą ustrój rozdzielności majątkowej. Umowę taką można zawrzeć zarówno przed zawarciem związku małżeńskiego jak i już w czasie jego trwania.

Koszt podpisania aktu notarialnego umowy rozdzielności majątkowej to ok. 400 zł, do którego należy doliczyć: podatek VAT według stawki 23 proc. oraz taksę za wypisy w kwocie 6,00 złotych za 1 stronę wypisu powiększoną o podatek VAT (w przypadku rozdzielności majątkowej umowa taka sporządzana jest zazwyczaj na 2 stronach, a jej wypisy wydawane są zazwyczaj wyłącznie małżonkom, zatem ich koszt to kwota 29,52 złotych brutto). Zazwyczaj wystarczy jedno spotkanie w kancelarii notarialnej. Zawarta w ten sposób umowa o rozdzielności majątkowej obowiązuje od momentu podpisania aktu notarialnego na przyszłość. Jeśli natomiast jesteśmy zainteresowani uzyskaniem rozdzielności majątkowej z tzw. „datą wsteczną”, to można to uzyskać jednak już na drodze postępowania sądowego. Należy pamiętać, że aby doszło do podpisania rozdzielności majątkowej u notariusza oboje małżonkowie muszą być zgodni co do wprowadzenia takiej formy umowy majątkowej małżeńskiej. Jeśli między małżonkami istnieje spór, gdyż np. żona chce uzyskać rozdzielność majątkową, ale mąż się temu sprzeciwia, notariusz niestety nie rozwiąże naszego problemu.

Drugim sposobem uzyskania rozdzielności majątkowej jest droga sądowa. Powództwo o ustanowienie rozdzielności majątkowej wytoczyć może każde z małżonków, ale również wierzyciel któregoś z małżonków, jeśli tylko uprawdopodobni, że egzekucja na podstawie tytułu wykonawczego wymaga dokonania podziału majątku wspólnego stron. Ponadto uprawnionym do wytoczenia powództwa o rozdzielność majątkową jest również prokurator, który działa na rzecz określonego małżonka. Zazwyczaj na tę formę wprowadzenia rozdzielności majątkowej decyduje się małżonek, którego mąż czy żona w ogóle nie wyraża zgody na wprowadzenie rozdzielności majątkowej lub gdy małżonkowie są co prawda zgodni co do samego wprowadzenia ustroju rozdzielności lecz nie mogą porozumieć się np. co do daty, od której rozdzielność ta ma być wprowadzona. Istotnym jest, że aby uzyskać rozdzielność majątkową na mocy orzeczenia sądowego muszą zaistnieć ważne powody, o których wspomina art. 52 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO). Chodzi tu o takie sytuacje, w których dalsze trwanie wspólności majątkowej małżonków zagrażałoby interesom rodziny i interesom majątkowym drugiego małżonka. O ważnych powodach będzie jeszcze mowa w odrębnym artykule poświęconym temu tylko zagadnieniu.

Należy pamiętać, że rozdzielność majątkowa może również powstać niezależnie od woli małżonków z mocy samej ustawy. Taka sytuacja występuje, gdy z mocy prawa ustaje wspólność ustawowa, jak i umowna a także umowna rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków w wyniku konkretnych zdarzeń, takich jak: ubezwłasnowolnienie jednego z małżonków, ogłoszenie upadłości jednego z małżonków albo orzeczenie separacji. Dlaczego akurat w tych sytuacjach? Otóż, w przypadku ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków rozdzielność majątkowa ma na celu przede wszystkim zabezpieczyć drugiego małżonka przed nieprzemyślanym działaniem (decyzjami) małżonka niepełnosprawnego umysłowo, które mogłoby wyrządzić szkodę w majątku wspólnym obojga małżonków. Warto jednak wiedzieć, że w takiej sytuacji ochronę otrzymuje także małżonek ubezwłasnowolniony. Chodzi tu o zabezpieczenie tego małżonka przed ewentualnymi nadużyciami ze strony małżonka zdrowego, które dotyczyłyby rozporządzania majątkiem wspólnym, a więc również majątkiem małżonka ubezwłasnowolnionego. W przypadku orzeczenia separacji rozdzielność majątkowa podyktowana jest – jak nietrudno zgadnąć – brakiem wspólnego pożycia, które najczęściej uniemożliwia lub poważnie utrudnia współdziałanie przy podejmowaniu decyzji finansowych obejmujących wspólny majątek małżonków. Z kolei w razie ogłoszenia upadłości jednego z małżonków rozdzielność majątkowa ma przede wszystkim ochronić wierzycieli upadłego dłużnika. Dzieje się tak dlatego, że wówczas majątek wspólny zaliczany jest do tzw. masy upadłości i co do zasady nie można dokonać jego podziału.